Günümüz toplumlarının gereksinimi olan insan profili artık çok değişmiş, farklılaşmıştır. Günümüzde bilgiye ulaşabilen, ulaştığı bilgiyi kendi yapısına uydurabilen, buna yenilerini ekleyebilen toplum ya da kişiler güçlü olarak kabul edilmektedir. Bu değişime ayak uydurmanın kaçınılmaz sonucu olarak öğretim ortamlarında bilgiye ulaşmayı, bilgiyi kullanmayı ve yaymayı sağlayacak her türlü araç kullanılmak zorundadır. Yeni bilgi ve iletişim teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte bireylerin erişebilecekleri bilgi kaynakları da değişmiştir. Örneğin; günlük yaşantının her alanına giren ve yüz milyondan fazla insan tarafından kullanılan internet, iletişim ve bilgiye ulaşma aracı olarak okullarımızda da yerini almaya başlamıştır.

İnternetin günümüzde yaygın bir iletişim aracı olarak kullanılması, beraberinde dikkat edilmesi gereken bazı kuralları da getirmektedir. İnternet üzerinde kabul edilebilir ya da edilemez davranışları tanımlayan kurallar " internet etiği " olarak adlandırılır. İnternet etiği olarak adlandırılan bu kurallar, internet kullanılırken diğer insanların haklarına saygılı olmak için ne yapılıp ne yapılamayacağına ilişkindir. Kullanıcı sayısı arttıkça etik anlamda kirlenme ve olumsuzlukların artacağı düşünülürse, internette sorunsuz olarak iletişim kurmak için internet etik kurallarının bilinmesi ve uygulanması gerekmektedir. İletişim kurduğunuz ortam, ister e-posta olsun, ister haber grupları ve tartışma listeleri olsun, isterse sohbet olsun, uyulması gereken bazı hususlar vardır.

İnternette sohbet ederken dikkat edilmesi gereken kurallar:

•  Konuşma odalarında veya birebir sohbet ettiğiniz yerlerde karşınızda bulunanların özel yaşamlarına müdahale edecek davranışlarda bulunmamalı, diğer sohbet edenlere karşı saygılı olmalısınız. Kızdığınız insanlara bunu küfürsüz ve saldırgan bir tutum sergilemeden anlatmalısınız. Eğer birisi size karşı saygısızca davranıyorsa o kişiyi engellenmiş kişiler listesine ekleyerek onunla tartışmalara girmemelisiniz. Eğer böyle bir kişi ile tartışmaya girerseniz bu davranışınızın onun daha çok hoşuna gideceğini bilmelisiniz.

•  Devamlı şekilde bir kullanıcının üstüne gitmemeli ve onu rahatsız etmemelisiniz. Aralıksız şekilde kimseye söz hakkı vermeden konuşmamalısınız. Sorularda ve konuşma taleplerinde ısrarcı bir tutum sergilememeli, kışkırtıcı hareketlerde, kasıtlı sataşmalarda ve devamlı saldırgan davranışlarda bulunmamalısınız. Gruplaşarak diğer kullanıcıları rahatsız etmemeli veya operatörlere zorluk çıkarmamalısınız.

•  Eğer ilk defa bir sohbet kanalına girmiş iseniz, sohbete katılmadan önce orada olup bitenleri takip etmelisiniz. Eğer odadaki sohbet hoşunuza gitmediyse o sohbet odasını terk edebilirsiniz.

•  Eğer birine cevap veriyorsanız bunu saygı sınırları içersinde yapmalısınız. Mesaj aldığınız kişinin espri anlayışından hoşlanmadığınız takdirde bunu sert bir şekilde eleştirmeden nazik bir dil ile anlatmalısınız. Unutmayın ki bir gün birileri de sizden hoşlanmayabilir ya da bir takım sorularınıza cevap verebilir. Kendinize nasıl davranılmasını istiyorsanız, başkalarına da öyle davranmalısınız.

•  Koyu, kalın veya büyük harflerle yazı tipini bütün cümlelerde kullanmamalısınız. Çünkü büyük harf ya da koyu ve kalın yazı yazmak, dikkat çekmek, ya da kızgınlık anlamına gelmektedir.

•  Sık sık yapılan tekrarlamalar, mesela saçma olan cümleler, aynı veya farklı karakterleri defalarca tekrarlamak veya tek olarak alt alta postalamak ya da yazmak insanları rahatsız edebilir. Bu tür davranışlardan kaçınılmalıdır.

•  Sohbetteki birinin rumuzunu (Nick Name) kötü söz içerecek şekilde rumuz olarak kullanmamalısınız. Rumuz olarak tartışma yaratan isimler seçmemelisiniz.

•  Sohbet odasında yönetici, moderatör olmadığınız hâlde başkalarına olduğunuzu söyleyip kandırma yolunu seçmemelisiniz. Zaten bu şekilde davrandığınızda gerçek yöneticiler tarafından sizin IP (bilgisayarınızın numarası) adresiniz kilitlenecek ve mesaj yollamanız engellenecektir.

•  Size küfürle cevap verildiğinde veya özel hayatınızı ilgilendirecek bir konuya müdahale edildiğinde, cevabınız sadece saldırgan kişiye yönelik olmalıdır. Konuyu dinleyenleri rahatsız etmeden, genele duyurmadan cevaplamanız daha uygun olacaktır.

•  Sohbet esnasında başkalarını rahatsız edecek şekilde ırk, din, dil, seks, siyaset gibi konular hakkında açıklamalarda bulunmamalı ve diğerlerini de bu yolla rencide etmemelisiniz.

•  Kanuna, ahlâka ve kamu düzenine aykırı mesaj içeriği göndermek, uygunsuz, yalan ve/veya iftira içerik ya da mesaj ve bilgileri göndermek, tehdit etmek, küfür, vb. fiilleri işlemek, kişi ve/veya kuruluşların gizli bilgilerini yayınlamak, reklam ve internet sitesi tanıtımını yapmak doğru bir davranış değildir. Unutmayın ki; sohbette tamamen tanınmaz durumda değilsiniz. Tüm sohbet sunucuları giriş bilgileriniz üzerinden IP adresinizi (bilgisayarınızın numarası) ve hangi ISS (internet servis sağlayıcı) üzerinden internete girdiğinizi tespit edebilir. ISS de ise sizin ile ilgili bir çok bilgiler bulunmaktadır. IP adresiniz tespit edilebileceği için bilgisayarınızı başkalarının kullanması durumunda sorumluluğun size ait olduğunu unutmayınız.

Haber grubu nedir?

Haber grubu, internet kullanıcılarının her türlü konuda bilgi alışverişi yapmalarını sağlamak amacıyla oluşturulmuş tartışma ortamlarıdır. Haber sunucuları (News Server) sayesinde çeşitli konulardaki haber grupları (Newsgroups) içerisinde bilgiler almak, mesajlara cevap yazmak veya tartışılan konu hakkında aktif olarak görüş bildirmek mümkündür. Sık kullanılan yazışma listelerinden farklı olarak mesajlar, gruba üyeliği gerektirmez ve her kullanıcıya postalanmazlar. Tüm mesajların bir kopyası haber sunucularda saklanırlar. Böylece haber istemcileri (News Client) kullanılarak istendiği zaman alınması ve kullanıcıların yalnız ilgilerini çeken haber gruplarını ve istediği mesajları izleyebilmesi sağlanarak, hem ağ üzerindeki ileti trafiği azaltılmış hem de mesaj kutusunu (inbox) temizleme gibi gerekli fakat bir o kadar da zahmetli olabilen işler ortadan kaldırılmıştır.

Hangi grubu kullanırsanız kullanın dikkat etmeniz gereken bazı önemli kurallar şunlardır:

•  Herhangi bir posta listesine kaydolmadan önce, bu listenin ne olduğundan emin olmalısınız. Tartışma listelerinden bazılarında e-posta adresiniz görünebilir. Bu durumda site yöneticisine adresinizin listede görünmesini istemediğinizi söyleyiniz. Eğer SPAM denen reklam mektuplarından hoşlanmıyor ve posta kutusunun böyle lüzumsuz mektuplarla dolmasını istemiyorsanız, kaydolacağınız listenin adresinin başkalarına satılmayacağından emin olunuz. Artık bazı siteler reklam mektubu alıp almak istemediğini soruyorlar. Adresinin satılmayacağına dair bir bilgi yoksa, adresinizi vermemelisiniz.

•  Liste ya da haber gruplarına bir mesaj gönderirken, bunu okuyacak kişilerin kimler olduğunu bilerek genel âhlak kurallarına uygun cümleler seçmelisiniz.

•  İyelik haklarını zedelememeye özen göstermeli, başkasının veri kaynaklarını, düşüncelerini ve yazılımlarını kendinizinmiş gibi sahiplenmeye kalkışmamalısınız.

•  Gruplara gönderilen mesajların arkasına büyük bir dosya eklenecekse bunu önceden duyurmalı ve sadece isteyenlere göndermelisiniz. Size gelen bir iletiyi, başkasına aktarmak istediğinizde, bu iletiyi size gönderinin bunu isteyip istemediğinden emin olmalısınız.

•  Cevaplarınızı her zaman cevap verilen iletinin konu başlığını koruyarak vermelisiniz.

•  Özel sohbet odalarına girmeyiniz. Sadece büyük sitelerdeki gibi site yöneticilerinin denetlediği sohbetlerle tartışma gruplarına giriniz.

•  Listelere sadece text mesajlar göndermeye çalışmalısınız. Çok yer kaplayan veya bu tip mesajları okuyamayacağını düşündüğünüz kişilere resim, ses ve video görüntüleri göndermemelisiniz. Bir internet sitesinde yer alan uzunca bir metin ya da belgeyi e-posta ekinde dolaştırmamalısınız, bu metin ya da belgenin adresini ve konusunu belirtip, isteyenlerin buraya erişip bakabilmesi için sanal adresini vermekle yetinmelisiniz.

•  Başka bir mesajın tümünü, mesajınızın içine alıntı yapmadan göndermemelisiniz. Sadece ilgili bölümü almalısınız, tek satırlık bir fikri belirtmek için birkaç sayfalık mesajdan alıntı yapmamalısınız. Mesaj boyutunu boş yere büyütmemelisiniz.

•  Mesaj gönderirken konu bölümünü boş bırakmamalısınız. Gönderdiğiniz mesajın içeriğini anlatacak özet kelimeler ile tanımlayarak mesaj hakkında bilgi vermelisiniz.

•  Listelerde satıcısı veya temsilcisi olduğunuz ürün ve hizmetlerin reklamını yapmamalı, yapanlara da ödün vermemelisiniz.

•  Gönderilen ek dosyaların içinde virüs olup olmadığı önceden taramalı ve virüs olmadığından emin olduktan sonra göndermelisiniz.

•  Virüslü olduğunu düşündüğünüz dosyalar aldığınızda bunu gönderen kişiyi uyarmalı ve virüs varsa bunu duyurma işini o kişiye bırakmalısınız.

•  Kişileri genel listelerde yanıtlarken onların kişisel değerlerine saldırmadan ve kırıcı olmadan yanıtlamalısınız.

•  Gruplara mesaj gönderirken gereksiz tartışma ortamları yaratmamalısınız. Tartışma konusu özelleşmeye başladığında bunu liste dışında devam ettirmeli ve liste üyelerini gereksiz yere rahatsız etmemelisiniz.

•  İstenmeden yapılan yanlışları hoşgörü ile karşılayıp, anlayışla yardımcı olmaya çalışmalısınız.

•  Kişilerin istemleri dışında iletiler alarak rahatsız olmalarını elinizden geldiğince önlemelisiniz.

•  Tartışma listelerinde sorulan sorulara vermeyi planladığınız yanıtların tüm liste üyelerini ilgilendirip ilgilendirmediğini düşünmeli ve buna göre davranmalısınız. Cevabınız özel olacaksa bunu sadece soruyu soran kişiye göndermelisiniz.

•  Liste kullanımı konusunda hatalı davranışlar sergileyen kişileri uyarmalı ve gerekiyorsa bu kişilerin liste yöneticisi tarafından listeden çıkarılmasını sağlamalısınız.

•  Eleştirilerde yıkıcı bir tutum yerine yapıcı ve yol gösterici bir tavır sergilemelisiniz.

•  İnternet ortamında karşınızdaki kişinin elde ettiğiniz bilgilerini kötü amaçlarla başka yerde kullanmamalısınız. Bu bilgileri çıkar karşılığı satmamalı, dağıtmamalısınız.

•  İnsanların duygusal zayıflıklarını kullanan mesajların dağılmasına imkân vermemelisiniz.

•  İstem dışı gönderilen mesajların arkasına mutlaka buna benzer mesajların bir daha istenip istenmediğini sormalı, istenmiyorsa bu tip mesajları bir daha göndermemelisiniz.

•  Güvenlik önlemlerini zedeleyici girişimlere karşı alınması gereken önlemlere uymaya özen göstermelisiniz.

e-posta kullanırken dikkat edilmesi gereken kurallar:

•  e-posta ve web sayfaları adreslerinde Türkçe karakterler (ç, ş, ı, ö, ü, ğ) kullanılmaz. Örneğin; husamettinyildirim@meb.gov.tr adresine bir e-posta göndermek istiyorsanız ve bu adresi hüsamettinyıldırım@meb.gov.tr şeklinde yazarsanız ileti gönderilemeyecektir. Çünkü burada kullanılan "ü" ve "ı" harfi İngilizce alfabede yer almamaktadır.

e-postanız gönderilemezse genelde bir hata mesajı (sekme, bounce) alırsınız. e-posta sekmelerine yol açan en genel sebepler şunlardır:

•  Geçersiz adres: Adresi yanlış yazdıysanız ya da alıcı bu hesabı kapatmışsa mesajınız gönderilemez. En azından doğru kişiye gönderilemez. Tek çözüm adresi kontrol edip tekrar denemektir. Yukarıda ifade ettiğimiz gibi Türkçe karakterlere dikkat etmenin yanı sıra, örneğin bir e-posta adresinin nokta ile mi (deneme.ornek@meb.gov.tr) yoksa alt çizgi ile mi (deneme_ornek@meb.gov.tr) ayrıldığına da dikkat etmeniz gerekmektedir. Sonuçta bu iki e-posta adresi tamamen farklı iki alıcıyı işaret etmektedir.

•  Alıcının posta kutusu dolu: Bazı internet tabanlı, internet hizmeti veren siteler (Hotmail, Mynet, Yahoo vb.) bir kişinin posta kutusunda saklayabileceği mesaj sayısına bir sınırlama getirmiştir. Eğer uzun süre posta kutunuzu kontrol etmezseniz posta kutunuz dolabilir. Dolu bir posta kutusuna gönderilen iletiler ise alıcıya geri döner. Bu durumda yapabileceğiniz tek şey bekleyip iletiyi daha sonra göndermek ya da alıcıyı arayıp e-postasını kontrol etmesini sağlamak olmalıdır.

•  ISS (İnternet Servis Sağlayıcı): Eğer alıcının ISS'si geçici olarak hizmet dışıysa çeşitli hata mesajları alabilirsiniz. Çözüm bir iki gün bekleyip tekrar denemektir.

•  Konu kısmı boş iletiler göndermeyiniz. İletinin ne hakkında olduğunu bildiren bir satırın olması hem sizin hem alıcının işini kolaylaştırır. İletileri depoluyorsanız, tekrar bakma gereği duyduğunuzda konu satırının faydasını görürsünüz. Konu alanına yazacaklarınız iletinizin içeriğine uygun anahtar kelimeler veya kısa bir tanım olabilir.

•  Kişilere gönderdiğiniz e-postalara .txt uzantılı olan dosyalar ve küçük boyutlu resimler hariç ek yapmamaya özen gösterin. Eğer e-posta ile bunların dışında özellikteki dosyaları gönderecekseniz, dosyaları Winzip, Winrar, vb. en çok kullanılan sıkıştırma programlarıyla sıkıştırın. e-posta dosya eklentilerini açıklayın. Bu eklentiler içinde hangi dosyaların bulunduğunu ve bu dosyaları hangi programlarla açılabileceğini açıklayın. Böylece kimse virüs olduğundan şüphelenmez.

•  Aldığınız e-postayla beraber gelen eklentileri açarken dikkatli olmak gerekiyor. Çünkü virüsler en çok bu şekilde bulaşıyor. Sizde başkalarına dosya göndereceğiniz zaman virüs taramasından geçirdikten sonra gönderiniz. Uzantısı .exe olan dosyaları emin olmadıkça asla çalıştırmayınız.

•  Çoğu virüs e-posta okunduğu anda aktif olduğu için, Outlook Express yazılımda ön izleme penceresini aktif yapmayınız.

•  Gönderilen iletilerin sizi yansıttığını unutmayın. İleti gönderdiğiniz kişiler sizi tanımıyor veya görmüyor olabilir. Ancak iletilerinizin dilinin ve biçiminin sizin hakkınızda ip uçları vereceğini unutmayın. İletinizin diline, imlâ ve yazım kuralları ile genel ahlâk kurallarına uygun olmasına dikkat ediniz.

•  İletinizde yazacaklarınızı kısa, açık ve öz olarak yazmalısınız. İletilerinizin içeriğini saygı çerçevesi içinde ve karşınızdakini rahatsız etmeyecek ölçüde hazırlamalı ve göndermelisiniz.

•  İletileriniz normal cümle düzeni içinde olmalı,büyük ve küçük harfler kullanılarak yazılmalıdır.

•  e-posta kutunuzu her gün kontrol edin ve postalarınızı limitinizi aşacak kadar sistemde tutmayınız. e-postanızı uzun süre okuyamayacağınız durumlarda üye olduğunuz listelerden geçici olarak kaydınızı sildirmelisiniz. Gereksiz mesajları posta kutunuzdan temizlemelisiniz.

•  e-posta iletilerinizde bir iletiye yanıt verirken yanıt verdiğiniz iletiden yeteri kadar alıntı yapınız. Tüm iletiyi olduğu gibi alarak e-postanın uzunluğunu artırmayınız. Orijinal iletinin konuyla ilgisiz yerlerini siliniz.

•  Size özel yazılmış bir iletiyi, ileti sahibinin haberi olmaksızın başkasına göndermeyiniz.

•  Birden fazla kişiye gönderdiğiniz iletileri CC (Carbon Copy) ile değil BCC (Blind Carbon Copy) ile gönderiniz. Böylece alıcıların birbirlerinin adreslerini görmesine engel olursunuz.

•  e-postalarınızda kredi kartı numarası, herhangi bir şifre, vb. özel bilgileri, yazarken dikkatli olunuz. Unutmayın ki e-posta hâlâ çok güvenli değildir.

•  Hiç bir zaman e-postanızın sadece siz ve gönderdiğiniz kişi tarafından okunacağını zannetmeyiniz. Telefonda söyleyemeyeceğiniz şeyleri e-posta ile de göndermeyiniz.

•  Şifrenizi kimseye vermeyiniz ve zaman zaman değiştiriniz (3-5 ayda bir).

•  e-posta programınız bazı formatlama seçenekleri sunabilir (metni koyu, italik, renkli kullanma, animasyon, resim, ses vb. özellikler). Ancak karşı tarafın e-posta programı bunları desteklemeyebilir. Dolayısıyla karşı tarafın e-posta programının bu tip formatları desteklediğinden emin olmadıkça bu tip özel formatlı mesajlar göndermeyiniz.

•  İletilerinizin satır uzunluğu en fazla 65-70 karakter olmalı ve kontrol karakterleri içermemelidir. İletilerinizde tarih bilgisi yazacaksanız ay bilgisini harfle yazınız (Örneğin; 30 Ağustos 2004 gibi).

•  Çok kısa e-postalar hazırlamak için kısa sayılabilecek bildirileri direkt olarak konu satırına girebilir ve ileti kısmını boş bırakabilirsiniz. Konu satırının sonuna metin yok anlamına gelen "my" kısaltmasını ekleyerek alıcının aslında iletiyi açmasına gerek olmadığını belirtebilirsiniz.

•  Eğer gönderdiğiniz e-postanın alıcının dikkatini çekmesini istiyorsanız bunu bir ünlem işareti ile donatmalısınız. Bunun için öncelikle yeni bir e-posta hazırlayın ve İleti/Öncelik Ata/Yüksek komutunu çalıştırınız. Bunun sonucunda alıcı iletiyi aldığında bir ünlem işareti ile karşılaşacaktır.

•  Devamlı olarak gönderdiği tanıtım iletileri yüzünden birinden sıkıldıysanız, bu kişinin e-posta adresini engelleyebilirsiniz. Bunun için ilk olarak söz konusu e-postalardan birini açınız ve İleti/Göndereni Engelle komutunu çalıştırınız. Ekrana gelen soruya "Evet" yanıtını veriniz. Eğer ileride bu kişiyi engellemekten vazgeçerseniz "Araçlar/İleti Kuralları/Engellenen Gönderenler Listesi" komutunu çalıştırınız ve listeden çıkarmak istediğiniz kişiyi seçtikten sonra "Kaldır" düğmesine tıklayınız.

•  Özellikle tanımadığınız kişilere e-posta gönderirken iletinizin sonuna elektronik imzanızı (adı, soyadı, adres, internet sitesi adresi, telefon, faks no, vb.) ekleyiniz. Bu imzanın en çok 4 satır olmasına dikkat ediniz. İmzalar metninizin yapı elemanları gibidirler. Bunlar otomatik olarak her e-posta altına yerleştirilirler. Tüm modern e-posta yazılımlarında bu fonksiyon bulunur. Outlook Express yazılımında Araçlar/Seçenekler/İmzalar komutunu kullanarak imzalara ulaşabilirsiniz ve düzenleyebilirsiniz.

•  Özel ve ticarî işleriniz için resmî e-posta adresini kullanmayınız.

•  Eğer e-posta ile soru soruyorsanız, çok açık ve sade biçimde sorunuzu yazmalısınız.

•  Birisine ya da bir gruba/listeye bir konu hakkında soru sorduğunuzda "lütfen" demeyi unutmayınız. Sizin için birisi cevap yazmış, probleminizle ilgilenip çözüm üretmeye çalışmışsa bir e-posta ile, ilgili kişiye "teşekkür ederim" demeyi unutmayınız.

•  Mesajınızda dikkat çekmek istediğiniz noktaları "*" işareti arasına alınız.

•  Outlook Express'in temel ayarlarını değiştirerek yazım ve dil bilgisi hatalarını kontrol edebilirsiniz. Bunun için "Araçlar/Seçenekler" komutunu çalıştırın ve ekrana gelen pencere üzerindeki "Yazım Denetimi" kartını aktif hâle getiriniz.

Kaynak : Milli Eğitim Bakanlığı Web Sitesi 

(http://www.meb.gov.tr/duyurular/duyurular/internetEtigi/intEtik.htm)